Author: ಪುಣಚ ಡಾಕ್ಟ್ರು

ಸುಭಾಷಿತ ೪೨ 2

ಸುಭಾಷಿತ ೪೨

ಯಥಾ ಹ್ಯೇಕೇನ ಚಕ್ರೇಣ ನ ರಥಸ್ಯ ಗತಿರ್ಭವತಿ। ತಥೈವ ಪುರುಷಯತ್ನೇನ ವಿನಾ ದೈವಂ ನ ಸಿಧ್ಯತಿ।।   ಪದಚ್ಛೇದ: ಯಥಾ ಹಿ ಏಕೇನ ಚಕ್ರೇಣ ನ ರಥಸ್ಯ ಗತಿಃ ಭವತಿ। ತಥಾ ಏವ ಪುರುಷಯತ್ನೇನ ವಿನಾ ದೈವಂ ನ ಸಿಧ್ಯತಿ ।।...

ಸುಭಾಷಿತ – ೪೧ 2

ಸುಭಾಷಿತ – ೪೧

ಶಿವೇ ರುಷ್ಟೇ ಗುರುಸ್ತ್ರಾತಾ ಗುರೌ ರುಷ್ಟೇ ನ ಶಂಕರಃ।ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಪ್ರಯತ್ನೇನ ಶ್ರೀಗುರುಂ ತೋಷಯೇನ್ನರಃ।। ಕಾಯೇನ ಮನಸಾ ವಾಚಾ ಸರ್ವದಾ ತತ್ಪರೋ ಭವೇತ್। ಅನ್ಯಥಾ ತು ಕೃತಘ್ನಃ ಸ್ಯಾತ್ಕೃತಘ್ನೇ ನಾಸ್ತಿ ನಿಷ್ಕೃತಿಃ।। ಅನ್ವಯಃ ಶಿವೇ ರುಷ್ಟೇ (ಸತಿ) ಗುರುಃ ತ್ರಾತಾ (ಭವತಿ)। ಗುರೌ ರುಷ್ಟೇ...

ಸುಭಾಷಿತ – ೪೦ 3

ಸುಭಾಷಿತ – ೪೦

ಪತ್ರಂ ಚೇನ್ನ ಕರೀರವಿಟಪೇ ದೋಷೋ ವಸಂತಸ್ಯ ಕಿಮ್। ನೋಲೂಕೋಽಪ್ಯವಲೋಕತೇ ಯದಿ ದಿವಾ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ಕಿಂ ದೂಷಣಮ್ ಧಾರಾ ನೈವ ಪತಂತಿ ಚಾತಕಮುಖೇ ಮೇಘಸ್ಯ ಕಿಂ ದೂಷಣಮ್। ಯತ್ಪೂರ್ವಂ ವಿಧಿನಾ ಲಲಾಟಲಿಖಿತಂ ತನ್ಮಾರ್ಜಿತುಂ ಕಃ ಕ್ಷಮಃ।।   ಅನ್ವಯ:   ಯದಿ ಕರೀರವಿಟಪೇ...

ಸುಭಾಷಿತ – ೩೯ 2

ಸುಭಾಷಿತ – ೩೯

  ಏಕವಾಪೀಜಲಂ ಪಶ್ಯ ಇಕ್ಷೌ ಮಧುರತಾಂ ವ್ರಜೇತ್। ನಿಂಬೇ ಕಟುಕತಾಂ ಯಾತಿ ಪಾತ್ರಾಪಾತ್ರಾಯ ಭೋಜನಮ್।। ಅನ್ವಯ:   ಏಕವಾಪೀಜಲಂ ನಿಂಬೇ ಕಟುಕತಾಂ ಯಾತಿ। ಇಕ್ಷೌ ಮಧುರತಾಂ ವ್ರಜೇತ್। (ತಸ್ಮಾತ್) ಪಶ್ಯ! ಭೋಜನಂ ಪಾತ್ರಾಪಾತ್ರಾಯ (ವ್ಯತ್ಯಸ್ಯತೇ) ಭಾವಾರ್ಥ: ಒಂದೇ ಬಾವಿಯ ನೀರಿನ ಕಬ್ಬಿನ...

ಸುಭಾಷಿತ – ೩೮ 1

ಸುಭಾಷಿತ – ೩೮

  ಅಣುರಪ್ಯಸತಾಂ ಸಂಗಃ ಸದ್ಗುಣಂ ಹಂತಿ ವಿಸ್ತೃತಮ್। ಗುಣರೂಪಾಂತರಂ ಯಾತಿ ತಕ್ರಯೋಗಾದ್ಯಥಾ ಪಯಃ।।   ಪದಚ್ಛೇದ: ಅಣುಃ ಅಪಿ ಅಸತಾಂ ಸಂಗಃ ಸದ್ಗುಣಂ ಹಂತಿ ವಿಸ್ತೃತಮ್। ಗುಣರೂಪಾಂತರಂ ಯಾತಿ ತಕ್ರಯೋಗಾತ್ ಯಥಾ ಪಯಃ।। ಅನ್ವಯ: ತಕ್ರಯೋಗಾತ್ ಪಯಃ ಯಥಾ ರೂಪಾಂತರಂ ಯಾತಿ...

ಸುಭಾಷಿತ  – ೩೭ 0

ಸುಭಾಷಿತ – ೩೭

ಅಕೃತೋಪದ್ರವಃ ಕಶ್ಚಿನ್ಮಹಾನಪಿ ನ ಪೂಜ್ಯತೇ। ಪೂಜಯಂತಿ ನರಾ ನಾಗಾನ್ನ ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯಂ ನಾಗಘಾತಿನಮ್।। ಪದಚ್ಛೇದ: ಅಕೃತೋಪದ್ರವಃ ಕಶ್ಚಿತ್ ಮಹಾನ್ ಅಪಿ ನ ಪೂಜ್ಯತೇ। ಪೂಜಯಂತಿ ನರಾಃ ನಾಗಾನ್ ನ ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯಂ ನಾಗಘಾತಿನಮ್।। ಅನ್ವಯ: ಕಶ್ಚಿತ್ ಮಹಾನ್ ಅಪಿ ಅಕೃತೋಪದ್ರವಃ (ಚೇತ್) ನ ಪೂಜ್ಯತೇ।...

ಸುಭಾಷಿತ – ೩೬ 2

ಸುಭಾಷಿತ – ೩೬

ಅಪೂರ್ವಃ ಕೋsಪಿ ಕೋಶೋsಯಂ ವಿದ್ಯತೇ ತವ ಭಾರತಿ। ವ್ಯಯತೋ ವೃದ್ಧಿಮಾಯಾತಿ ಕ್ಷಯಮಾಯಾತಿ ಸಂಚಯಾತ್।। ಅನ್ವಯ: (ಹೇ) ಭಾರತಿ! ತವ ಅಯಂ ಕಃ ಅಪಿ ಅಪೂರ್ವಃ ಕೋಶಃ ವಿದ್ಯತೇ। (ಅಯಂ ಕೋಶಃ) ವ್ಯಯತಃ ವೃದ್ಧಿಂ ಆಯಾತಿ, ಸಂಚಯಾತ್ ವ್ಯಯಂ ಆಯಾತಿ। ಭಾವಾರ್ಥಃ ಸರಸ್ವತಿ...

ಸುಭಾಷಿತ – ೩೫ 3

ಸುಭಾಷಿತ – ೩೫

ಸಂಗ್ರಹೈಕಪರಃ ಪ್ರಾಯಃ ಸಮುದ್ರೋsಸ್ತಿ ರಸಾತಲೇ। ದಾತಾರಂ ಜಲದಂ ಪಶ್ಯ ಗರ್ಜಂತಂ ಭುವನೋಪರಿ।। ಅನ್ವಯ: ಪ್ರಾಯಃ ಸಂಗ್ರಹೈಕಪರಃ ಸಮುದ್ರಃ ರಸಾತಲೇ ಅಸ್ತಿ । ದಾತಾರಂ ಜಲದಂ ಭುವನೋಪರಿ ಗರ್ಜಂತಂ ಪಶ್ಯ ।। ಭಾವಾರ್ಥ: ಕಟ್ಟಿ ಮಡುವವಂದ ಕೊಡುವವ ಯಾವಗಳೂ ಮೇಲೆ. ಕೊಡುವವನ ಕೈ...

ಸುಭಾಷಿತ – ೩೪ 1

ಸುಭಾಷಿತ – ೩೪

ಯೋ ನ ಬೃಂಹತಿ ಸಮ್ಮಾನೇ ನಾಪಮಾನೇ ಚ ಕುಪ್ಯತಿ ನ ಕ್ರುದ್ಧಃ ಪರುಷಂ ಬ್ರೂಯಾತ್ ಸ ವೈ ಸಾಧೂತ್ತಮಃ ಸ್ಮೃತಃ   ಅನ್ವಯಾರ್ಥ: ಯಃ(ಆರು) ಸಂಮಾನೇ(ಹೊಗಳುವಗ) ನ ಬೃಂಹತಿ(ಸಂತೋಷಂದ ಉಬ್ಬುತ್ತಯಿಲ್ಲೆಯೋ) ಚ (ಮತ್ತು) ಅಪಮಾನೇ(ಅವಮಾನ ಅಪ್ಪಗ) ನ ಕುಪ್ಯತಿ (ಕೋಪ ಮಾಡ್ತಯಿಲ್ಲೆಯೋ)...

ಸುಭಾಷಿತ – ೩೩ 2

ಸುಭಾಷಿತ – ೩೩

ನಿಂದಂತು ನೀತಿನಿಪುಣಾ ಯದಿ ವಾ ಸ್ತುವಂತು | ಲಕ್ಷ್ಮೀಃ ಸಮಾವಿಶತು ಗಚ್ಛತು ವಾ ಯಥೇಚ್ಛಮ್ || ಅದೈವ ವಾ ಮರಣಮಸ್ತು ಯುಗಾಂತರೇ ವಾ | ನ್ಯಾಯ್ಯಾತ್ ಪಥ: ಪ್ರವಿಚಲಂತಿ ಪದಂ ನ ಧೀರಾಃ ||   ಪದಚ್ಛೇದ:   ನಿಂದಂತು ನೀತಿನಿಪುಣಾಃ...

ಸುಭಾಷಿತ – ೩೨ 3

ಸುಭಾಷಿತ – ೩೨

 ಪದಸ್ಥಿತಸ್ಯ ಪದ್ಮಸ್ಯ ಮಿತ್ರೇ ವರುಣಭಾಸ್ಕರೌ।   ಪದಚ್ಯುತಸ್ಯ ತಸ್ಯೈವ ಕ್ಲೇಶದಾಹಕರಾವುಭೌ।।     ಪದಚ್ಛೇದ: ಪದಸ್ಥಿತಸ್ಯ ಪದ್ಮಸ್ಯ ಮಿತ್ರೇ ವರುಣಭಾಸ್ಕರೌ। ಪದಚ್ಯುತಸ್ಯ ತಸ್ಯ ಏವ ಕ್ಲೇಶದಾಹಕರೌ ಉಭೌ।।   ಅನ್ವಯಾರ್ಥ:   ಪದಸ್ಥಿತಸ್ಯ(ತನ್ನ ಸ್ಥಾನ/ಪದವಿಯಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪ) ಪದ್ಮಸ್ಯ(ತಾವರೆಗೆ) ವರುಣಭಾಸ್ಕರೌ (ನೀರೂ ಸೂರ್ಯನೂ)...

ಸುಭಾಷಿತ – ೩೧ 7

ಸುಭಾಷಿತ – ೩೧

ಕರೋತಿ ಸರ್ವಕರ್ಮಾಣಿ ಪ್ರಾಪ್ತುಮಾರಾಮಜೀವನಮ್। ವಿರಾಮರಹಿತೋ ಭೂತ್ವಾ ಲಭತೇ ಕಷ್ಟಜೀವನಮ್।।   ಪದವಿಭಾಗ: ಕರೋತಿ ಸರ್ವಕರ್ಮಾಣಿ ಪ್ರಾಪ್ತುಂ ಆರಾಮಜೀವನಮ್। ವಿರಾಮರಹಿತಃ ಭೂತ್ವಾ ಲಭತೇ ಕಷ್ಟಜೀವನಮ್।।   ಅನ್ವಯಾರ್ಥ:   ಆರಾಮಜೀವನಂ (ಸುಖಜೀವನವ) ಪ್ರಾಪ್ತುಂ(ಪಡವಲೆ) ಸರ್ವಕರ್ಮಾಣಿ (ಏನೆಲ್ಲ ಕೆಲಸ) ಕರೋತಿ (ಮಾಡ್ತ) ವಿರಾಮರಹಿತಃ ಭೂತ್ವಾ...

ಸುಭಾಷಿತ – ೩೦ 4

ಸುಭಾಷಿತ – ೩೦

ಗಚ್ಛತ್ಪಿಪೀಲಿಕಾ ಯಾತಿ ಯೋಜನಾನಾಂ ಶತಾನ್ಯಪಿ। ಅಗಚ್ಛನ್ ವೈನತೇಯೋsಪಿ ಪದಮೇಕಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ।।   ಪದಚ್ಛೇದ: ಗಚ್ಛತ್ಪಿಪೀಲಿಕಾ ಯಾತಿ ಯೋಜನಾನಾಂ ಶತಾನಿ ಅಪಿ। ಅಗಚ್ಛನ್ ವೈನತೇಯಃ ಅಪಿ ಪದಂ ಏಕಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ।।   ಅನ್ವಯ / ಪ್ರತಿಪದಾರ್ಥ: ಗಚ್ಛತ್ಪಿಪೀಲಿಕಾ (ಗಚ್ಛತೀ ಪಿಪೀಲಿಕಾ=...

ಸುಭಾಷಿತ -೨೯ 4

ಸುಭಾಷಿತ -೨೯

ಸುಖಂ ಸ್ವಪಿತ್ಯನೃಣವಾನ್ ವ್ಯಾಧಿಮುಕ್ತಶ್ಚ ಯೋ ನರಃ। ಸಾವಕಾಶೈಸ್ತು ಯೋ ಭುಂಕ್ತೇ ಯಸ್ತು ದಾರೈರ್ನ ಸಂಗತಃ।।   ಪದಚ್ಛೇದ: ಸುಖಂ ಸ್ವಪಿತಿ ಅನೃಣವಾನ್ ವ್ಯಾಧಿಮುಕ್ತಃ ಚ ಯಃ ನರಃ। ಸಾವಕಾಶೈಃ ತು ಯಃ ಭುಂಕ್ತೇ ಯಃ ತು ದಾರೈಃ ನ ಸಂಗತಃ।।  ...

ಪದ ಪರಿಚಯ 3

ಪದ ಪರಿಚಯ

ನಿಧಿ: ನಿಧೀಯತೇ ಅತ್ರ ಇತಿ ನಿಧಿಃ ಧೀಙ್ ಧಾರಣೇ ಧಾತುವಿಂದ ನಿಧಿ ಶಬ್ದ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಆಯಿದು ಸ್ವರ್ಣಗುಣಾದಿಗಳ ಧಾರಣೆ ಮಾಡುವ ಕಾರಣ ನಿಧಿ ಉದಾ : ಗುಣನಿಧಿ, ಜಲನಿಧಿ, ಸ್ವರ್ಣನಿಧಿ   ಅಜ್ಞಾತಸ್ವಾಮಿಕಚಿರನಿಖಾತಸ್ವರ್ಣಾದಿಃ ನಿಧಿಃ ಯಜಮಾನ ಆರು ಹೇಳಿ ಗೊಂತಾಗದ್ದ, ತುಂಬಾ...