ಹಳೆಯ ಭರತಖಂಡಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ದೇಶಂಗೊ ಇತ್ತಡ. ಈಗಾಣ ರಾಜ್ಯಂಗಳಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಇಪ್ಪ ಪ್ರದೇಶಂಗ ಆಗಿದ್ದರೂ, ಅದಕ್ಕೆ ದೇಶಂಗೊ ಹೇಳಿ ಹೆಸರು. ಐವತ್ತಾರು ದೇಶಂಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಇಲ್ಲಿದ್ದು: ಅಂಗ ವಂಗ ಕಳಿಂಗ ಕರ್ಣಾಟ ಕೇರಳ ಕಾಮರೂಪ ಗೌಡ ವನವಾಸ ಕುಂತಲ ಕೊಂಕಣ ಮಗಧ ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ ಮಾಳವ ಲಾಟ ಭೋಜ ವಿರಾಟ ಶಬರ ಕಕುರ ಕುರು ಅವಂತಿ ಪಾಂಡ್ಯ ಮದ್ರ ಸಿಂಹಲ ಗುರ್ಜರ ಪಾರಸಿಕ ಮಿಥಿಲ ಪಾಂಚಾಲ ಕ್ರೂರಸೇನಿ ಗಾಂಧಾರ ಬಾಹ್ಲಿಕ ಹೈಹಯ ತೌಳವ ಸಾಲ್ವ ಪುಂಡ್ರಕ ಪ್ರಾಗ್ಜೋತಿಷ್ಯ ಮತ್ಸ್ಯ [...]

ವತ್ಸರ ಹೇಳಿರೆ ಒರಿಶ ಹೇಳಿ, ಸಂಸ್ಕೃತಲ್ಲಿ.
ಯುಗಾದಿಂದ ಯುಗಾದಿಗೆ ಒರಿಶ ಲೆಕ್ಕ ನಮ್ಮದು. ಗೊಂತಿದ್ದನ್ನೇ?
ಒರಿಶ ಸುರು ಅಪ್ಪದು ಯುಗಾದಿಂದ. ಒಂದೊಂದು ಒರಿಶಕ್ಕೂ ಒಂದೊಂದು ಹೆಸರು ಇದ್ದು, ನಮ್ಮ ಕ್ರಮಲ್ಲಿ. ಒಟ್ಟು ಅರುವತ್ತು ಹೆಸರುಗೊ. ಅರುವತ್ತು ಕಳುದು, ಅರುವತ್ತೊಂದನೇ ಒರಿಶಂದ ಮತ್ತೆ ಇರುವಾರ ಸುರೂವಿಂದ!
ಈ ನಮುನೆ ಅರುವತ್ತು ಒರಿಷಕ್ಕೆ ಒಂದು ಚಕ್ರ. ಇದಕ್ಕೆ ಸಂವತ್ಸರ ಚಕ್ರ ಹೇಳುದು..

ಚಂದಮಾಮ ಬಾನಲ್ಲಿ ಸುತ್ತು ಬಂದೋಂಡಿಪ್ಪಗ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಆಗಿ ಪೂರ್ತಿ ಕಾಣ್ತ, ಮತ್ತೆ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಆಗಿ ಪೂರ್ತಿ ಕಾಣದ್ದೆ ಆವುತ್ತ. ಪೂರ್ತಿ ಕಾಂಬ ದಿನಕ್ಕೆ ಹುಣ್ಣಮೆ ಹೇಳಿಯೂ, ಏನೂ ಕಾಣದ್ದೆ ಅಪ್ಪ ದಿನಕ್ಕೆ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಹೇಳಿಯೂ ಹೇಳ್ತವು. ಹುಣ್ಣಮೆ ದಿನ ಚಂದ್ರ ಯಾವ ನಕ್ಷತ್ರದ ಹತ್ತರೆ ಇರ್ತನೋ, ಆ ತಿಂಗಳಿಂಗೆ – ಮೂವತ್ತು ದಿನಕ್ಕೆ – ಆ ನಕ್ಷತ್ರದ ಹೆಸರನ್ನೇ ಹೇಳುದು. ತಿಂಗಳುಗೊ ಯಾವದೆಲ್ಲ ಹೇಳಿರೆ: ಚೈತ್ರ ವೈಶಾಖ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಆಷಾಢ ಶ್ರಾವಣ ಭಾದ್ರಪದ ಆಶ್ವಯುಜ [...]

ಬಾನಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತೇಳು ನಕ್ಷತ್ರಂಗೊ ಅಡ.
ಅವೆಲ್ಲ ಚಂದ್ರನ ಹೆಂಡತ್ತಿಯಕ್ಕೊ ಅಡ. ಚಂದ್ರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಒಂದು ದಿನಕ್ಕೆ ಒಂದರ ಮನೆಯ ಹಾಂಗೆ ಒಂದು ಇಪ್ಪತ್ತೇಳು – ಇಪ್ಪತ್ತೊಂಬತ್ತು ದಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸುತ್ತು ಬತ್ತ.
ಇದುವೇ ಒಂದು ತಿಂಗಳು.

ಇಪ್ಪತ್ತೇಳು ನಕ್ಷತ್ರಂಗಳ ಹೆಸರು ಇಲ್ಲಿದ್ದು:

ಚಂದ್ರ ಶೂನ್ಯಂದ ಪೂರ್ಣಕ್ಕೆ ಬೆಳವ ಹದಿನೈದು ದಿನವ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷ ಹೇಳಿಯೂ, ಪೌರ್ಣಮಿಂದ ಶೂನ್ಯಕ್ಕೆ ಬೆಳವ ಹದಿನೈದು ದಿನವ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷ ಹೇಳಿಯೂ ಹೇಳ್ತವು. ಈ ಹದಿನೈದು ದಿನಗಳ ‘ತಿಥಿ’ ಹೇಳುವ ಕ್ರಮ ಇದ್ದು. ಒಂದೊಂದು ತಿತಿಗೂ ಒಂದೊಂದು ಹಬ್ಬ ಬಂದಿರ್ತಲ್ದಾ, ನಮ್ಮೋರ ಮಕ್ಕೊಗೆ ಹೇಳಿಕೊಡುವಗ ಈ ತಿಥಿಗಳ ಒಟ್ಟಿಂಗೆ ಆಯಾ ತಿಥಿಗೆ ಬಪ್ಪ ಹಬ್ಬದ ಹೆಸರನ್ನುದೇ ಹೇಳಿಕೊಡುವ ಕ್ರಮ ಇದ್ದು. ಅವುಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಇಲ್ಲಿದ್ದು: (ಮಕ್ಕೊಗೆ ಬಾಯಿಪಾಟ ಮಾಡುಸುವ ಕ್ರಮಲ್ಲೇ ಇದ್ದು) ಪಾಡ್ಯ – ಯುಗಾದಿ ಪಾಡ್ಯ ಬಿದಿಗೆ [...]

ವಾರದ ದಿನಂಗೊ ಯಾವದೆಲ್ಲ?
ಈಗಾಣವಕ್ಕೆ ಗೊಂತಿಕ್ಕು, ಇನ್ನಾಣವಕ್ಕೆ ಇಂಗ್ಳೀಶು ಹೆಸರುಗೊ ಮಾಂತ್ರ ಗೊಂತಿಕ್ಕಷ್ಟೆ ಹೇಳಿ ಕಾಣ್ತು.
ಮುಂದಕ್ಕಾದರೂ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಇರ್ಲಿ ಹೇಳಿ ಈ ಪುಟಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ದಿನಂಗಳ ಹಾಕಿದ್ದು:

ನಮ್ಮ ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ಇಪ್ಪ ಬಾನಿನ ನಮ್ಮ ಅಜ್ಜಂದ್ರು ಹನ್ನೆರಡು ತುಂಡು ಮಾಡಿದ್ದವಡ. ತುಂಡು ಹೇಳಿರೆ, ಗೆರೆ ಎಳದು ಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲ, ಅಂತೇ – ಕಣ್ಣಿನ ಅಂದಾಜಿಂಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ವಿಭಾಗ ಮಾಡಿಗೊಂಡು ಹೋದ್ದು. ಅದಕ್ಕೆ ‘ರಾಶಿಗೊ’ ಹೇಳಿ ಹೆಸರು. ಒಂದೊಂದು ರಾಶಿಲಿದೇ ಒಂದೊಂದು ಆಕಾರದ ನಕ್ಷತ್ರ ಗುಂಪುಗೊ ಕಂಡ ಕಾರಣ ಆಯಾ ರಾಶಿಗೆ ಆಯಾ ನಕ್ಷತ್ರಗುಂಪಿನ ಹೆಸರು ಹಾಕಿದವು. ಇದಾ, ಆ 12 ರಾಶಿಗಳ ಹೆಸರು ಹೀಂಗಿದ್ದು: ರಾಶಿಗೊ: ಮೇಷ ವೃಷಭ ಮಿಥುನ ಕರ್ಕಾಟಕ ಸಿಂಹ ಕನ್ಯಾ ತುಲಾ [...]

ನಿಂಗೊ ಸಣ್ಣ ಇಪ್ಪಗ: ಹೊತ್ತಪ್ಪಗ ಆಟವ ಅರ್ದಲ್ಲೇ ನಿಲ್ಲುಸಿ, ಮನಸ್ಸಿಲ್ಲದ್ದ ಮನಸ್ಸಿಲಿ ಕೈ ಕಾಲು ಮೋರೆ ತೊಳದು, ದೇವರೊಳ ಸಾಲಾಗಿ ಕೂದುಗೊಂಡು ಅಮ್ಮ ಹೇಳುಸಿದ್ದರ ಹೇಳಿದ್ದಿರಾ? ’ಚೈತ್ರಾ, ಒಯಿಶಾಕಾ,..’, ’ಮೇಷ, ವೃಷಭ..’ ’ಪ್ರಭವ, ವಿಭವ..’ ಇತ್ಯಾದಿ ಯೇವದಾರು? ನಿಂಗೊ ಬೆಳದ್ದು ಅವಿಭಕ್ತ ಮನೆಲಿ ಹೇಳಿ ಆದರೆ, ಈ ಅನುಬವ ಇದ್ದೇ ಇಕ್ಕು. ಸಣ್ಣ ಕುಟುಂಬ ಆಗಿದ್ದರೆ ನಿಂಗಳ ಮಾಂತ್ರ ಕೂರುಸಿಗೊಂಡು ಹೇಳಿಕೊಟ್ಟಿಕ್ಕು. ಅಲ್ಲದೋ? ಏಣಿಚಿತ್ರದ ಮಗ್ಗಿ ಪುಸ್ತಕದ ಪುಟಂಗಳ ಎಡೆಲಿ ಇರ್ತ ಕೆಲವೆಲ್ಲ ಮಾಹಿತಿಗಳ ಮದಲೇ ಕಲ್ತ [...]